زاماک

زاماک اصطلاحی است که در صنعت در و پنجره سازی نسبتا رایج شده است و بعضی از مونتاژ کنندگان به برخی از قطعات مورد استفاده در تولید پنجره ها زاماک می گویند.زاماک

ظاهرا مانند برخی از کالا ها که با ورود خود به بازار با خطا در نامیدن خود رو به رو می شدند.

زاماک نیز در شرق چنین خطایی قرار گرفته است.

می دانیم که در گذشته نخستین تولیداتی که وارد بازار مصرف می شدند به اشتباه نام برند یا کارخانه تولیدی خود را می گرفتند.

برای مثال واژگانی مانند زیراکس تاید ریکا اسکاج لیپتون سامسونت و نسکافه نام برند های خاصی هستند که مدتها و حتی امروز نیر برای نامیدن دستگاه کپی پودر لباسشویی مایع ظرفشویی بافته ظرفشویی چای کیسه ای کیف اداری قهوه فوری در جامعه به کار برده می شوند.

اما داستان زاماک اندکی متفاوت است.

 

زاماک برند یا نام کارخانه خاصی نیست بلکه زاماک جنس این قطعات است که رفته رفته در حال تبدیل شدن به یک غلط عام است.

 

در واقع زاماک یک نوع الیاژ است که برخی از قطعات مورد استفاده  در صنعت ما از جنس ان ساخته شدن اند.

در اینجا بد نیست اندکی با این الیاژ اشنا شویم و مزایای ان را در صنعت خود بدانیم.

عناصر اصلی الیاژ زاماک عبارتند از روی الومینیوم مس منیزیم البته اهن کادمیم قلع نیکل کرم و منگنز نیز به مقادیر اندک در این به کار می روند.

اما پایه اصلی و اساسی الیاژ زاماک روی است.

روی عنصری است که با رنگ سفید با درخشش ابی یا نقره ای ساختار روی دارای ساختار کریستالی بلوری فشرده می باشد.

نقطه ذوب روی 419 و نقطه جوش ان 906 درجه سانتیگراد می باشد.

در واقع آلیاژ ریختگری روی با نام زاماک یکی از معروف ترین الیاژ های روی بوده و در 3 درجه زاماک 2 زاماک 3 و زماک 5  طبقه بندی می شوند.

اما عناصر تشکیل دهنده زاماک تاثیرات مختلفی بر ویژگی این الیاژ دارند تاثیرات این عناصر را به شرح زیر می توان خلاصه کرد.

روی : هر چه میزان این فلز در زاماک بیشتر باشد میزان استحکام این الیاژ نیز بیشتر می شود.

همچنین مقاومت به خوردگی را نیز افزایش می دهد مهمترین قابلیت الیاژ روی حفظ ابعاد و دقت ابعادی آن می باشد که در صنایع مکانیکی و الکتریکی اتومبیل سازی اسباب بازی و پوشش ها برای جلوگیری از خوردگی (گالوانیزه) مورد استفاده قرار میگیرد.

آلومینیوم : این عنصر باعث افزایش استحکام کششی  مقاومت به خزش استحکام به ضربه (در اصطلاح چکش خوار بودن) و سختی روی می شود و میزان این الیاژ در زاماک میان 3/5 تا 4/3 درصد است اگر این میزان آلومینیوم زاماک بیش از 5 درصد باشد.

شکنندگی این نیز بالاتر خواهد بود.

مس : این عنصر در زاماک دو اثر مهم ایجاد می کند افزایش استحکام کششی , خزش و سختی و همچنین افزایش مقاومت به خوردگی میزان مس موجود در الیاژ زاماک چیزی در حدود 1% می باشد.

منیزیم : سختی الیاژ را افزایش می دهد , اما استحکام  به ضربه صد در صد ازدیاد طول و همچنین سیالات مذاب الیاژ را کاهش می دهد در عین حال منیزیم خاصی اکسیژی زدایی دارد همچنین این عنصر مقاومت به خوردگی را افزایش میدهد.

زاماک در بازار ایران به اشتباه به نام سرب خشک نیز  مصطلح شده است و به گونه ای ارتباط این الیاژ را با سرب القا می کند.

در واقع سرب خشک الیاژی است که سرب و انتیموان در حالی که الیاژ زاماک هیچ ارتباطی با سرب ندارد همانطور که اشاره شد این الیاژ بر پایه فلزی روی ساخته می شود  و کلمه زاماک مخفف چهار عنصر اصلی تکشیل دهنده این الیاژ یعنی روی الومینیوم منیزینم و مس می باشد.

از انجایی که واژه مس در المانی است بنابراین زاماک به دو صورت نوشته می شود zamac , zamak معمولا تفاوت انواع زاماک در میزان مس موجود در ان بوده و سایر عناصر الیاژی ترکیبات نسبتا ثابتی دارند.

مثلا مس موجود در زاماک 2 یک درصد در زاماک 3 این ترکیبات نسبتا ثابتی دارند.

الیاژ زاماک بیشتر در قطعاتی کاربرد دارد که تحت فشار هستند مانند دستگیره در اتومبیل ها همچنین به خاطر زیبایی این الیاژ در ساخت قطعات تزئینی مانند اسباب بازی و برخی زیورالات  و بدلیجات نیز استفاده می شود.

اما کاربرد زاماک در صنعت در و پنجره و همچنین دستگیره ها به کار می رود.

البته شاید هیچ ایرادی هم نداشته باشد که به هر قطعه بگوییم زاماک و هیچ تفاوتی هم در کیفیت پنجره تولیدی ما به وجود نیاید همانطور که هنوز بسیاری به دستمال کاغذی می گویند کلینکس و همچنان این محصول کارای خود را از دست نداده و هنوز هم میتوان با ان عمل تمیز کردن را انجام داد.

اما از سوی دیگر هیچ ایرادی هم نخواهد داشت اگر به واژگان  مفاهیمی که روزانه به کار می بریم اندکی بیاندیشیم تا خدای نکرده روزی به یک قطعه از جنس استیل نگوییم زاماک.